De lovenswaardige inspanningen van de wetgever ten spijt, zijn de aanmaningen tot voorzichtigheid op de verpakkingen van de onderhoudsproducten ontoereikend. En dat geldt in het bijzonder voor de meest kwetsbare gebruikers: kinderen, slechtzienden, gehaaste of nonchalante consumenten,...

De consument mag a priori op zijn beide oren slapen. Een massa richtlijnen, wetten, decreten en verordeningen reglementeert het op de markt brengen van de onderhoudsproducten. Eén van de meest zichtbare regels handelt over de etikettering. Op de productverpakking moet immers een reeks vermeldingen staan die verondersteld worden de gebruiker te waarschuwen voor de risico's die aan het product verbonden zijn en hem zelfs diverse tips moeten geven voor tijdens het gebruik. Er zijn tientallen "risicozinnen" voorzien in de wetten, gaande van "licht ontvlambaar" via "mogelijk gevaar voor nefaste gevolgen voor het kind tijdens de zwangerschap" en "mogelijk kankerverwekkend bij inhalering" tot "zeer giftig bij inslikken".

De consument wordt ook royaal bediend van gebruiktips die verschillen naar gelang van de betrokken soort gevaarlijk product, in de stijl van "het stof niet inademen", "enkel bewaren in de oorspronkelijke recipiënt", "niet gebruiken op grote vlakken in bewoonde kamers", of nog "besmeurde of bespatte kledingstukken onmiddellijk uittrekken" enzovoort. In totaal voorzien de reglementteksten tientallen zulke vermeldingen, die soms cumuleerbaar of combineerbaar zijn en waarin elk woord en elke komma heel zorgvuldig gewikt en gewogen werden.

Maar de wetgever is nog verder gegaan. Op het etiket van de schoonmaakproducten moet ook de scheikundige naam van de aanwezige actieve stof (of stoffen) vermeld staan, evenals de gevaarsymbolen (waarvan het bekendste het doodshoofd voor de giftige producten is). Er is bijzondere bezorgdheid voor de kinderen en de slechtzienden omdat bepaalde recipiënten (o.a. met giftige, zeer giftige en bijtende producten) voorzien moeten zijn van een veiligheidsdop voor de eerstgenoemde en van een voelbare gevaarindicatie voor de laatstgenoemde. Het nummer van het Antigifcentrum moet eveneens systematisch op de etiketten gedrukt staan.

Maar dat dit zou betekenen dat de wereld van de schoonmaakproducten volmaakt smetteloos is, gaat toch nog iets te ver. De etikettering en de vermelde oproepen tot voorzichtigheid zijn niet perfect. In letters die zelden hoger zijn dan 1 mm (soms maar 0,5 mm!), blijven de waarschuwingen voor een deel van het grote publiek onleesbaar. We denken daarbij vooral aan de bejaarden. Daarenboven mag een grote meerderheid van de producten dan wel het verplichte telefoonnummer van het Antigifcentrum vermelden en de verplichte veiligheidsdop voor bepaalde recipiënten hebben, maar toch hebben de experts van het OIVO en van het Observatorium nog een aantal flagrante tekortkomingen (zoals het opschrift "bijtend product" dat ontbreekt op de WC-blokken op basis van eau de Javel en op kalkbestrijdingsmiddelen) en het gebruik van enigszins twijfelachtige methoden vastgesteld, die het mogelijk maken om aan de wettelijke verplichtingen te ontsnappen.

Dat laatste is bijvoorbeeld het geval als bepaalde bestanddelen gebruikt worden in doses die net onder de wettelijke drempel blijven vanaf waar een risicozin op het etiket gedrukt zou moeten worden. We kunnen ons ook afvragen waarom de reglementering de fabrikanten niet verplicht om een voelbaar gevaarsymbool te plaatsen op de spuitbussen die als uiterst ontvlambaar te boek staan. Of waarom de wetgeving de verplichting om een veiligheidsdop te voorzien niet uitbreidt naar een veel breder productgamma? Of nog waarom ze ons - in tegenstelling tot elders in Europa - niet verplicht om een klein logo (een vuilnisbak met een zwart kruis erover) op het etiket te zetten dat aanduidt dat het verpakkingsafval in een speciale vuilnisbak voor gevaarlijke producten moet en niet met het restafval weggegooid mag worden? Een nog delicater of zelfs ronduit onaanvaardbaar voorbeeld: eau de Javeltabletten die in een kleurige en aantrekkelijke blister verkocht worden, waardoor een groot gevaar ontstaat dat kleine kinderen en slecht geïnformeerde mensen ze verkeerdelijk voor keelpastilles of bonbons aanzien en ze in hun mond zullen stoppen. Opmerkelijk is dan weer de vaststelling dat er voor de schoonmaak- en onderhoudsproducten heel weinig doseervoorschriften gegeven worden.

Bron: Allesreinigers en sanitaire reinigers, studie van het Brussels Observatorium voor Duurzame Consumptie.