Dat is een conclusie uit de enquête(1) van het OIVO, die werd uitgevoerd bij Franstalige en Nederlandstalige leerlingen in het basisonderwijs en het secundair onderwijs (leeftijd van 10 tot 17 jaar) in de scholen van België. Het doel van de enquête: het gedrag evalueren dat de minderjarigen ontwikkelen op het vlak van de elektronische handel.

Enkele bevindingen

• We stellen vast dat bijna 2 op de 5 jongeren al op eBay of op andere websites gesurft hebben waar producten gekocht of verkocht worden. Vanaf de leeftijd van 14 jaar zijn er meer jongeren die dat doen. De jongeren doen het ook veel meer dan de meisjes. Diegene die websites bezoeken, doen dat gemiddeld tweemaal per maand. De populairste producten zijn GSM en spelletjes. Maar er bestaan grote verschillen naar gelang van het geslacht, de leeftijd en het onderwijstype.
• Een minderheid heeft al deelgenomen aan veilingen op het internet. De oudste jongeren hebben dat al vaker gedaan. Bij deze activiteit gaat het voor het grootste deel over het kopen/verkopen van spelletjes.
• Een minderheid van de jongeren heeft al wel eens iets verkocht op het internet. De jongeren van 14 jaar hebben de meeste ervaring op dat gebied. Online aankopen zijn gemakkelijker voor de jongeren: gemiddeld doet 1 op de 4 dat. In de laatste jaren van het secundair onderwijs neemt dat aandeel toe tot meer dan 1 op de 3. Online aankopen doen is iets wat de jongeren vooral doen vanaf de leeftijd van 15 jaar.

Betaalmiddel

• De bankkaart wordt het meest gebruikt. De keuze van het betaalmiddel wordt echter beïnvloed door de leeftijd en het onderwijstype. De jongeren in het secundair technisch en beroepsonderwijs gebruiken veel minder de bankkaart en betalen vooral contant. Het gebruik van de bankkaart neemt ook toe met de leeftijd. De jongste leeftijdgroepen gebruiken relatief vaker contant geld of de overschrijving. Als ze iets ouder zijn wordt ook het systeem van de derde betaler (zoals PayPal) gebruikt. Met de GSM betalen is (nog) niet populair en de oudste tieners in de steekproef doen dat nog minder vaak.

Problemen die jongeren ondervinden bij verkoop/aankoop via internet?

• Bijna een derde noemt de onvoorziene bijkomende kosten (bijv. voor transport). Andere problemen die genoemd worden, hebben betrekking op de betaling, de levering (die te laat of niet gebeurt) en het geleverde product (dat defect is of niet overeenkomt met de beschrijving).

Impact van de virale online acties op de jongeren

• De meeste jongeren zeggen dat ze niet meedoen aan zulke communicatie, maar toch werd 1 op de 5 al geconfronteerd met het verzenden/ontvangen van mail die verwijst naar een wedstrijd en 1 op de 4 stuurde of kreeg al mail met een verwijzing naar reclame. De jongeren die zich aan zulk actief viraal gedrag begeven en zulke reclames doorsturen, doen dat om andere mensen met iets kennis te laten maken of om ze te informeren (over een merk, een website, een promotie, een interessante aanbieding een wedstrijd, ...) en minder - zeggen ze - 'omdat ze zich daartoe verplicht voelen'. En van reclame in de virtuele wereld (van gaming, websites enz.) gesproken: tal van jongeren hebben de aanwezigheid van merken in videospelletjes al opgemerkt.

Aanbevelingen

• 43% van de jongeren rekenen commerciële sites tot hun favorieten. Ze vergelijken prijzen, brengen mekaar op de hoogte van interessante zaakjes, kopen en verkopen online, experimenteren met verschillende vormen van betalen en nemen deel aan virale acties en campagnes die meestal een commercieel doel dienen. Ook andere populaire sites, zoals spelletjessites, sharing sites en sociale netwerksites vereisen soms bepaalde financiële handelingen. Jongeren moeten daarom op de hoogte zijn van de potentiële risico’s van de elektronische handel en van financiële handelingen online en ze beter leren beheren. In de ICT-opvoeding moet meer aandacht besteed worden aan deze aspecten, die trouwens met veel andere vragen en problemen verband houden.
• Wat het beheer van hun privacy betreft, moeten jongeren leren om hun identiteit online beter te beheren en kritischer om te springen met privacygevoelige gegevens die vaak, op systematische wijze en zonder hun (voorafgaande) toestemming, verzameld worden voor commerciële doeleinden. Zo zijn virale campagnes of andere advertenties die verwijzen naar ‘interessante’ aanbiedingen vaak een manier om jongeren (markt)gegevens te ontfutselen en/of hen met een ongevraagd abonnement op te zadelen. Maar minderjarigen moeten ook meer beschermd worden op dit vlak: hun privacy moet gerespecteerd worden.
• De jongeren moeten ook de verschillende vormen van digitale reclame, die opduiken in de media die ze gebruiken (sites, sociale netwerken, games, mobiele telefoon, mobiel internet, ...), beter leren doorzien. Verwarring tussen ‘redactionele’ en commerciële inhoud op sites, virale marketing, SMS-marketing, profielmarketing enz. zijn er de oorzaak van dat minderjarigen vandaag de dag vaak slachtoffer worden of eraan deelnemen zonder inzicht in het hele plaatje. Ook opvoeders moeten over de nodige instrumenten kunnen beschikken die hen toelaten op de hoogte te blijven van de snelle ontwikkelingen op dat gebied. Digitale reclame wordt niet doeltreffend aangepakt door de overheid noch door de sector. Een specifieke wetgeving die deze problematiek aanpakt dringt zich op en op zijn minst dient er de verplichting te komen reclame als zodanig herkenbaar te maken
• De jongeren moeten weten hoe ze op een veilige manier online aankopen kunnen doen (bijv. op een buitenlandse site), welke de voornaamste vormen van consumentenbedrog op dit vlak zijn, hoe ze op een correcte manier kunnen downloaden enzovoort. Problemen op het vlak van de handelspraktijken die te maken hebben met de bescherming van minderjarigen moeten opgelost worden, onder meer op de volgende terreinen: consumentenbedrog, online aankopen doen, overfacturering, spam, aansprakelijkheid van de tussenpersonen, garantie ten overstaan van de derde vertrouwenspersoon en bescherming van de betaalwijzen .
• Commerciële sites zijn zeer populair bij jongeren uit de lagere sociale groepen, die vaker een kwetsbaar sociaaleconomisch profiel hebben. Daarmee moet rekening gehouden worden bij de sensibilisatie over de potentiële risico’s van de elektronische handel.
• Het OIVO wijst voortdurend op problemen die zich kunnen voordoen bij de elektronische handel. Lees het volgende artikel om informatie te verzamelen over de rechten van de consument bij een aankoop online, om het antwoord te vinden op de vraag "hoe de beroepsernst van de verkoper kan worden gecontroleerd, hoe men de risico’s zelf kan inperken, waarom waakzaamheid geboden is op veilingsites en bij het gebruik van prijsvergelijkende sites" (interessant voor jongeren die graag prijzen opzoeken en vergelijken op het internet!) enz. Vul dat aan met oplossingen voor de meest voorkomende problemen en nuttige tips
• Alle verdere nuttige info over de problematiek van de elektronische handel vind je op www.oivo.be, www.consumentenbedrog.be en www.infoshopping.be.

De volledige studie is beschikbaar op de website www.oivo.be

(1) Van februari-maart 2009, 2.600 kwantitatieve enquêtes (50’-60’) afgenomen in de klas door het OIVO.