De onderzoekers van het OIVO ondervroegen 2.600 jongeren uit het lager en secundair onderwijs in maart 2009. Er werd ook gemeten in welke mate de jongeren afhankelijk zijn van tabak.

Conclusies

• De leeftijd van 10 tot 13 jaar is een kritieke periode waarin jongeren beslissen al of niet te beginnen roken. Van de tien- en elfjarigen zijn er respectievelijk 13% en 6% die proberen te roken, maar dat proberen blijft beperkt tot een eenmalig experiment. Tussen 14 en 17 jaar probeert één op de twee jongeren te roken en één op de vier blijft roken.
• Jongens rookten in 2009 gemiddeld meer dan 11 sigaretten per dag, meisjes 12 sigaretten. Een jaar geleden was dat nog 4 sigaretten per dag.
• De grootste rokers zijn de Waalse jongeren met meer dan 14 sigaretten per dag. In Vlaanderen (10,5) en Brussel (6,1) wordt veel minder gerookt.
• De jongeren in het technische en beroepsonderwijs consumeren tot twee keer zoveel tabak. Jongeren uit de lagere sociale groepen roken 13 sigaretten per dag.
• Jonge rokers zoeken vaker het gezelschap op van rokers dan van niet-rokers.
• Het aantal rokers is tussen 2008 en 2009 afgenomen, maar blijft nog altijd hoog in vergelijking met 2005 en 2006.
• Er zijn weinig rokers van 12 jaar, maar zij die roken zeggen dat ze niet van plan zijn om te stoppen. De 14-jarigen willen wel stoppen, maar niet op korte termijn.
• De tabaksconsumptie is vooral afgenomen bij jongeren van 13 jaar, maar lijkt zich nu te concentreren bij de jongeren van 14 jaar. Van de 42% van de jongeren die dan hun eerste sigaret opsteken, zeggen 26% dat ze zullen blijven roken.
• Ondanks het verbod op de verkoop van tabak aan jongeren zijn er nog altijd te veel tieners jonger dan 16 die roken.

Perceptie van tabak...

• Jongeren zijn zich bewust van het verslavend karakter van sigaretten en de meeste rokers geven ook toe dat ze verslaafd zijn. Maar veel jongeren denken ook dat een eerste sigaret niet belangrijk is en dat het best mogelijk is om op tijd te stoppen. De afhankelijkheid van tabak treedt nochtans zeer snel op en blijft lang duren. 91 % van de jonge rokers loopt het risico om afhankelijk te worden van tabak.
• 4 op 5 jonge rokers hebben al een onbedwingbare drang tot roken gevoeld. Ze grijpen naar de sigaret als ze gespannen, prikkelbaar of verstrooid zijn.
• Rokers voelen zich meer op hun gemak bij andere rokers als ze een sigaret in de handen hebben. Als een jongere begint te roken zal een entourage met rokers hem aanmoedigen om meer en meer te roken.
• Roken wordt anderzijds niet echt beschouwd als een sociale troef. Iets minder dan een derde van de jongeren denkt nog dat een sigaret vragen de ideale manier is om contact te leggen.

Stoppen met roken en tabakspreventie

• De helft van de jonge rokers heeft al geprobeerd te stoppen, maar zonder succes. Het aantal jongeren dat van plan is om te stoppen neemt sterk af. De helft van hen is helemaal niet van plan om te stoppen. Ze vinden dat het iets is dat ze alleen moeten doen. Niemand wil hulp zoeken bij een specialist.
• Een vierde van de jongeren die nooit gerookt heeft wil dat in de toekomst wel gaan doen.
• Jongeren zijn voorstanders van een algemeen rookverbod op school en keuren een algemeen verkoopverbod op sigaretten zelfs goed.
• Jongeren vinden dat een goede informatie hun rookgedrag kan voorkomen en dat ouders een belangrijke rol vervullen in de preventie. Jongeren praten vaker over roken met hun ouders (vooral hun moeder) en oudere jongeren met hun vriend(in).

Het OIVO vraagt dat...

• Het beleid rond preventie en bestrijding van het rookgedrag zou toegespitst worden op de jongeren van 10 tot 14 jaar. Op die leeftijd steken ze al hun eerste sigaret op.
• Aangezien jongeren al op 13 jarige leeftijd beginnen te roken, de preventieacties te concentreren op het eerste jaar van het middelbaar onderwijs.
• Verkopers die het verbod om tabak te verkopen aan jongeren negeren, strenge sancties zouden krijgen.
• De klemtoon zou gelegd worden op de risicogroepen en er doelgerichte aangepaste communicatieacties uitgewerkt worden.
• Ouders al voor de leeftijd van 10 jaar alert zouden zijn voor mogelijke tekenen bij zoon of dochter die wijzen op roken. Een goed gesprek over de gevaren van tabak met kinderen jonger dan 10 kan hen misschien doen inzien dat ze er beter niet aan beginnen.
• Dat er gerichte ontwenningsacties komen voor jongeren tussen 14 en 17 jaar. Dat kan met de hulp van jonge niet-rokers die nog altijd in de meerderheid zijn en die behoefte hebben aan een beetje aanmoediging.
• Ouders hun kinderen ook aanmoedigen om met hun rookgedrag te stoppen voor het te laat is.
• Meer ouders specialisten zouden inschakelen om het roken bij jongeren te stoppen (www.cancer.be en www.tabakstop.be).
• Net zoals in andere Europese landen het gedeeltelijke rookverbod in de horeca zou uitgebreid kunnen worden naar een volledig rookverbod. Op die manier zou het verband tussen uitgaan en roken, dat bij jongeren bestaat, afgezwakt worden.
• De prijs van de sigaretten verhoogd zou worden als efficiënt middel om het rookgedrag bij jongeren in te tomen.

Volledige studie:Jongeren en tabak

Documentatiemap roken(ed.2009)