29 november is de Dag zonder krediet. 14 Franstalige en Nederlandstalige verenigingen (1) zullen in het hele land consumenten op straat aanspreken om ze bewust te maken van de valstrikken van het (te) gemakkelijke krediet - onder andere dat wat warenhuizen toekennen. Ze sturen ook een duidelijke boodschap naar de overheid: dit is niet het moment om de teugels van de markt van het consumentenkrediet te laten vieren…
Het geld van de consumenten is al meer dan een jaar een voorpaginaonderwerp. De koopkracht is tot op een absoluut alarmpeil gedaald. De opeenvolgende crises - in de oliesector, in de voedingssector, in de financiële wereld en binnenkort in de hele economie - treffen almaar meer de gezinnen met een bescheiden inkomen.
Er wordt dan ook veel gepraat over geld, over aandelen, over interbancaire kredieten, ... maar er is veel minder te doen over het consumentenkrediet en over de risico's voor schuldoverlast die daaraan op heden verbonden zijn voor wie een al wankel financieel evenwicht heeft of wie dreigen rechtstreeks door de economische crisis getroffen te worden.
Nochtans is dat risico reëel. Doordat de koopkracht daalt, worden gemakkelijke kredietformules almaar sterker aangeprezen. Kredietverstrekkers willen de consument doen geloven dat de afname van de inkomens gecompenseerd kan worden door krediet. Kredietinstellingen met weinig scrupule maken zelfs van de vlaag van zwaarmoedigheid rond dit probleem gebruik om formules van kredietbundeling voor te stellen als een wonderoplossing voor mensen die moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen.
Moet het gemakkelijke krediet - inclusief het krediet dat warenhuizen aanbieden - tot elke prijs aangemoedigd worden als alternatief voor de dalende koopkracht of als instrument voor de aanzwengeling van de economische groei? De 14 betrokken verenigingen antwoorden op die vraag met een duidelijke "neen"!
Zij waarschuwen voor het sociale risico dat deze economische strategie meebrengt en verwerpen de voorstellen in die zin van de BeroepsVereniging van het Krediet. (Bijvoorbeeld: de uitbreiding van de kredietverstrekking via het internet of nog de fiscale aftrek van een deel van de op het consumentenkrediet betaalde intresten mogelijk maken.)
Een geïnformeerde consument is goed; een beschermde consument is nog beter!
Volgens de organisatoren van de Dag zonder krediet is de voorlichting van de consumenten onontbeerlijk: een kredietovereenkomst afsluiten, voor ongeacht welk bedrag of om welke reden dan ook, is een belangrijke handeling die de consument beter niet in een opwelling of halsoverkop uitvoert. Dat is ook de reden waarom het platform "Dag zonder krediet" informatiedragers maakt en tijdens dat laatste weekend van november op straat zal komen.
Maar geloven dat een geïnformeerde consument immuun zal zijn voor de twijfelachtige praktijken van bepaalde kredietverstrekkers is een illusie. Er moet een wetgeving komen die de bescherming van de meest kwetsbare consumenten in stand houdt of zelfs nog verbetert.
In 2007 hebben de verenigingen al 32 aanbevelingen geformuleerd die in die richting gaan, met onder andere een beperking van de looptijd van kredietopeningen, verplichte naleving van de wetgeving betreffende de reclame voor kredieten, een informatie- en adviesplicht voor de kredietgevers, ...
Nu formuleert het platform "Dag zonder krediet" nieuwe aanbevelingen die gericht zijn op het bevorderen van de transparantie, op het verbeteren van de voorlichting van de consument en op het aansporen van de kredietgevers tot het tonen van meer verantwoordelijkheidszin. Het platform neemt ook stelling in met betrekking tot de - naar zijn mening inopportune - uitbreiding van de gegevens die geregistreerd worden door de centrale voor kredieten aan particulieren en pleit voor een verbod op kredietaanbiedingen die niet aan aankopen gekoppeld zijn. En vanuit een meer genezend oogpunt doet het platform enkele suggesties waarmee het de procedure voor het aanvragen van betaalfaciliteiten bij de Vrederechter efficiënter wil maken. (Voor meer bijzonderheden: zie kader.)
Een Europese kredietrichtlijn: niet onverenigbaar
België biedt een hoog niveau van consumentenbescherming en verdient felicitaties daarvoor. Enkele maanden geleden werd echter een Europese Richtlijn goedgekeurd die de Europese kredietmarkt wil uitbreiden. Wat op vandaag belangrijk is, is de omzetting daarvan in Belgische wetgeving en de verenigbaarheid van die Richtlijn met bepaalde maatregelen voor consumentenbescherming die in de Belgische wetgeving voorzien zijn. Het is onder andere daarom dat de overheid zich nogal schrikachtig opstelt als het gaat om het plannen van nieuwe maatregelen ter bescherming van de consumenten in deze overgangsperiode.
Het platform heeft de concrete oefening gemaakt en de compatibiliteit van zijn aanbevelingen (2007 en 2008) aan de tekst van de Richtlijn getoetst. Het platform is ervan overtuigd dat alle voorgestelde verbeteringen verenigbaar en realistisch zijn in verhouding tot de tekst en de geest van die Richtlijn.
In deze tijden van financiële en economische crisis dreigt een economisch systeem gebaseerd op gemakkelijk krediet de mensen die al in moeilijkheden verkeren, het pad van de schuldoverlast op te sturen: de crisis rond de rommelhypotheken is daar het meest frappante voorbeeld van. Het is dus meer dan ooit noodzakelijk om de kredietmarkt te blijven omkaderen en reguleren
De volledige documenten met de aanbevelingen van 2007 en 2008 en het programma van de activiteiten voor de Dag zonder krediet zijn terug te vinden op www.dagzonderkrediet.be
De aanbevelingen van 2008 in het kort
- De werkelijke schuldenlast moet gemeten worden
Op vandaag zijn 45,7 percent van de kredietovereenkomsten die bij de Nationale Bank geregistreerd zijn, kredietopeningen. Die geven niet het effectief opgenomen kredietbedrag, maar wel het maximum toegekende bedrag weer, wat vanzelfsprekend een vertekend beeld geeft.
Om de werkelijke schuldenlast te meten, is het onontbeerlijk dat de Centrale voor Kredieten minstens eenmaal per jaar opvraagt welke de werkelijke actieve kredietbedragen zijn.
- Tegen de oprichting van een algemene schuldencentrale
Diverse betrokken partijen (o.a. de BVK) pleiten voor de uitbreiding van de Centrale voor Kredieten naar een ruimere "schuldencentrale", waarin ook andere schulden (onbetaalde energiefacturen en huurschulden) opgenomen zouden worden.
- Een beleid tegen de schuldoverlast mag in geen geval de symptomen van een dalende koopkracht verwarren met problemen van schuldoverlast. In plaats van een nieuwe schuldencentrale in het leven te roepen, moet er werk gemaakt worden van een betere toepassing van de voorlichtings-, de advies- en de voorzichtigheidsplicht in hoofde van de kredietverstrekkers.
- Een goed geïnformeerde consument is er twee waard!
De wet verplicht de kredietgevers om aan de consument inlichtingen ter beschikking te stellen in de vorm van een prospectus dat een aantal financiële gegevens moet bevatten. Het blijkt dat dit prospectus in de praktijk meer uitzondering dan regel is. Bovendien is de kredietbemiddelaar (bijvoorbeeld een warenhuis) eraan gehouden de solvabiliteit van een geïnteresseerde consument te onderzoeken. Wij stellen ook tal van inbreuken tegen die regel vast.
- Om aan dit probleem het hoofd te bieden, pleit het platform Dag zonder krediet ervoor dat een gedrukt en goed leesbaar prospectus met objectieve gegevens ter beschikking van iedereen wordt gesteld. Zo zal de consument duidelijk ingelicht worden over alle kenmerken en over de voorwaarden van de kredietovereenkomst.
- Ten tweede beveelt het platform het verplichte gebruik van een genormaliseerd documen voor het evalueren van de solvabiliteit aan, waarin een reeks vragen (over de inkomens, de uitgaven, de lopende schulden, ...) opgenomen zijn en waarop de consument een duidelijk antwoord zou moeten geven. De consument zou een kopie van dit document moeten ontvangen om over een geschreven bewijs te beschikken.
Tot besluit acht het platform het noodzakelijk om de toekenning van kredieten zonder verband met een concrete aankoop in warenhuizen te verbieden.
Een warenhuis is immers geen bank !
|
(1)Die 14 verenigingen zijn:
"•"Equipes Populaires "•" GREPA "•" OIVO "•" Dignitas "•" Centre de Référence du Hainaut
"•" Groupement d'Initiative pour la Lutte contre le Surendettement "•" Groupe Action Surendettement
"•" Groupe prévention surendettement "•" Réseau Financement Alternatif "•" Verbruikersateljee
"•" Vlaams Centrum Schuldbemiddeling "•" KAV "•" Beweging van mensen met laag inkomen en kinderen
"•" Vlaams netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen
