Een aan obsitas gelinkte markt

Stevia is een natuurlijke zoetstof(1) (0 kcal per 100 g, maar een zoetmakend vermogen dat 300 maal sterker is dan dat van suiker en een smaak die als licht anijsachtig omschreven wordt) met een veelbelovende toekomst. Het bewijs daarvan zien we in Frankrijk, waar stevia al sinds 3 september 2009 toegelaten is: de sticks van steviapoeder hebben al een derde van de Franse markt van de tafelzoetstoffen veroverd en één op de tien gezinnen heeft al stevia in stickvorm of klontjes gekocht.

De overheid, de distributeurs en de consumenten wachtten met veel belangstelling op die zoetstof, die een antwoord zou kunnen bieden op de obesitasproblemen. Op 10 jaar tijd is het aantal burgers dat aan die ziekte lijdt in de EU, toegenomen van 10 naar 40%. In 2005 hadden meer dan 200 miljoen volwassenen en 14 miljoen kinderen overgewicht of obesitas. De oorzaak daarvan ligt in een combinatie van slechte voeding en gebrek aan beweging. Het gevolg is: ernstige ziekten die tot de dood leiden. De zoetstoffabrikanten bereiden een fors offensief voor in Europa. De strijd zal hevig zijn tussen bedrijven zoals Pure Via (Merisant), Truvia (Cargill), Canderel (PureCircle) en Splenda (Tate & Lyle), Cristal Union of Hermesetas (Stevia Sweet).(2)

De strijd zal des te heviger zijn omdat de eerdere lancering op de Franse markt de bedrijven de mogelijkheid geboden heeft om hun marketingstrategieën al te roderen. De kans is heel groot dat alle kruidenierswaren (taarten, bonbons, chocolade, kauwgom,...), alle light dranken (limonades, nectar, energiedranken, gearomatiseerde thee,...), de zuivelproducten (yoghurt, dessertcrèmes, roomijs,...) binnenkort met stevia gezoet zullen zijn.

Stevia lijkt een interessant alternatief op het vlak van de voedingswaarde door de minieme calorieaanvoer en de zwakke impact op de tanden (geen cariës). Sterke troeven, zeker in vergelijking met aspartaam, dat vaak als kankerverwekkend aangeklaagd werd. Het enige nadeel is de anijssmaak, waar consumenten wel eens zouden kunnen op afhaken, wat de fabrikanten dan weer in de verleiding kan brengen om smaakmaskerende stoffen  in hun producten te verwerken.(3)

Geen risico's?

In Europa werd stevia in zijn natuurlijke vorm verboden. Ongetwijfeld vanwege het feit dat de stof als vruchtafdrijvend beschouwd wordt in grote dosissen. Maar een studie van het WHO (4) heeft aangetoond dat stevia geen negatieve gevolgen heeft voor de menselijke voortplanting en niet kankerverwekkend is.

Door zijn bloedsuikerindex van 0 – tegenover 80 voor suiker – biedt stevia reële voordelen voor diabetici. Volgens 2 Chinese studies(5) lijkt de stof bovendien een positief effect op te hoge bloeddruk te hebben. Deze stof staat niet ver van de titel van "wonderremedie" verwijderd. Zeker als je weet dat er ook tal van positieve werkingen (remming van de eetlust, verbetering van de mond- en neushygiëne verlaging van de bloeddruk, betere regeling van het suikergehalte in het bloed, versnelde genezing van snijwondjes, huidverzorgingseffect,...) aan toegeschreven worden zonder wetenschappelijke bewijzen.

Nog onbeantwoorde vragen

De commerciële inzet is minstens even belangrijk als wat er op het gebied van de volksgezondheid en consumentisme op het spel staat. In de eerste plaats is de prijs zeer hoog. Een verpakking met 150 zoettabletjes wordt verkocht voor om en bij de 6,50 euro in de speciaalzaak, wat neerkomt op een prijs van 787 euro  per kilogram, dus niet meteen door ieders beurs bestemd. Zal de commercialisatie voor een nieuwe tweespalt in de markt zorgen?

Met het oog op de volksgezondheid dient gezegd dat stevia tot op heden nog niet de plaats van andere zoetstoffen ingenomen heeft. Het risico bestaat dus wel degelijk dat de introductie van stevia zal meebrengen dat consumenten meer gezoete producten zonder calorieën die aan suiker gelinkt zijn zullen consumeren, maar zonder dat ze op de vetten zullen letten. Als daar geen aandacht aan besteed wordt, is junkfood nooit veraf. En de vraag naar het product zal de milieu-impact vergroten van een productie in expansie (koolstofafdruk, impact van de behandeling op de watervervuiling, depletie). En hoe staat het met de arbeidsomstandigheden in de productie van stevia? Wordt stevia een nieuwe goudmijn voor de landbouwvoedingsmiddelenproducenten of een wereldwijde flop op het gebied van de duurzame ontwikkeling? Zonder precieze controles lopen consumenten het risico zwaar teleurgesteld te worden.

(1) Ka'a he'ê (gezoet gras) genoemd door de Guarani-indianen in Paraguay.
(2) De inzet is groot op de suikermarkt omdat suiker een zeldzaam en duur product blijft (+73% sinds juni 2010), waarvan de grondstof (suikerriet) zich ook richt op de productie van biobrandstoffen en door rampzalige weersomstandigheden getroffen wordt. Stevia levert een rendement per hectare dat gelijkstaat met 1.800 kg suiker tegenover 900 kg/ha voor het suikerriet.
(3) Het merk RICOLA zou van het gebruik van stevia afgestapt zijn.
(4) WHO FOOD ADDITIVES SERIES, 54. Safety evaluation of certain food additives Prepared by the Sixty-third meeting of the Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives (JECFA), 2006, pp. 138-141, geciteerd door Alain KALT, Stévia 7 fois meilleure que le sucre, http://environnement-lanconnais.asso.fr/spip.php?article231
(5) Chan P, Tomlinson B, et al. A double-blind placebo-controlled study of the effectiveness and tolerability of oral stevioside in human hypertension. Br J Clin Pharmacol. 2000 Sep ;50 (3):215-20 6. ET Hsieh MH, Chan P, et al. Efficacy and tolerability of oral stevioside in patients with mild essential hypertension : a two-year, randomized, placebo-controlled study. Clin Ther. 2003 Nov ;25(11):2797-808 geciteerd door Alain KALT, Stévia 7 fois meilleure que le sucre, http://environnement-lanconnais.asso.fr/spip.php?article231