De omvang van het fenomeen mag niet onderschat worden: de namaakhandel vertegenwoordigt 5 tot 10% van alle producten die wereldwijd in de handel gebracht worden. De omzet van de internationale handel in namaakproducten kwam in 2009 in de buurt van 180 miljard euro (statistiek van de OESO, geen rekening houdend met de namaak en piraterij op het internet, ook in volle expansie), brengt de daders jaarlijks overvloedige winsten op en veroorzaakt een verlies van honderdduizenden banen binnen de Europese Unie.
Door de geografische ligging in het centrum van Europa en door de havens en luchthavens waarover ons land beschikt, is België een belangrijke draaischijf voor namaakproducten. De voorbije jaren werd de strijd tegen deze plaag voor de Belgische en wereldwijde economie aanzienlijk opgedreven: in 2010 hebben de Belgische douane en de Economische Inspectie beslag gelegd op bijna twee miljoen namaakproducten. Dat waren voornamelijk kleren, juwelen, dvd's en cd's en vertegenwoordigden een handelswaarde van ongeveer 4 miljoen euro. De recentste vangst dateert van april 2011: 20.000 stuks werden in beslag genomen in Brussel voor een geschatte waarde van 1,5 miljoen euro. Het ging om kleren van verschillende namaakmerken, opgeslagen in garages en die verkopers hoopten te kunnen slijten op markten.
Ook al hinkt België zeker niet achterop in de strijd tegen namaak, toch blijven de acties die ons land voert ontoereikend. Een van de oorzaken is de verzadiging van de Parketten en rechtbanken die ertoe leidt dat de kleinere delicten nog te vaak onbestraft blijven. Het besluit van de Raad van Ministers om de douanediensten en de Economische Inspectie in de mogelijkheid te stellen om transacties (ofwel 'minnelijke schikkingen') uit te voeren in kleinere dossiers van namaak, zou de strijd tegen deze ondergrondse economie moeten vergemakkelijken.
De sommen van de transacties die de douane en Economische Inspectie kunnen eisen, variëren naargelang de ernst van de gepleegde inbreuken. De criteria om deze bedragen te bepalen zijn onder andere de omzet van de onderneming waar de namaakproducten in beslag genomen worden, de gevonden hoeveelheid en het gevaar dat ze inhouden voor de consument.
Namaak betekent in bepaalde gevallen immers een gevaar voor de gezondheid en de veiligheid van de consumenten. Valse geneesmiddelen die geen actieve stoffen bevatten of waar integendeel gevaarlijke stoffen in verwerkt zitten en tot 60% van het aanbod uitmaken in ontwikkelingslanden, hebben al duizenden mensen gedood. Daarnaast zijn veel ongevallen te wijten aan niet-conforme auto-onderdelen of aan nagemaakte elektrische apparaten en batterijen. Kinderen die spelen met speelgoed dat aan geen enkele veiligheidsnorm voldoet lopen ernstige risico's voor ongevallen. Verkopers van producten die een gevaar vormen voor de openbare gezondheid krijgen zwaardere boetes opgelegd dan verspreiders van, bijvoorbeeld, namaakpolshorloges.
De Europese Unie heeft in februari 2011 een nieuw systeem in het leven geroepen om de handel in gevaarlijke namaakgeneesmiddelen, die het vertrouwen in de medische sector ondermijnen, te bestrijden. Centraal in deze vernieuwing staat het systeem om geneesmiddelen over de gehele lengte van de distributieketen te traceren. 'Zo goed als de helft van alle medicijnen die via het internet worden verkocht zijn vals', waarschuwt Europarlementslid Marc Tarabella. 'Er zijn steeds meer kopers die risico's nemen door ze aan te kopen.' Betrouwbare websites krijgen daarnaast een certificaat toegekend. Dit systeem zou binnen enkele maanden en ten laatste in 2016 in werking moeten treden.
Enkel door de gezamenlijke inspanningen van alle Europese landen – en idealiter van alle landen ter wereld – is er een kans tot slagen in de strijd tegen deze bloeiende misdaadsector die gedomineerd wordt door dealers die vaak nog andere criminele activiteiten op hun actief hebben staan. We denken aan mensenhandel, drugtrafiek, clandestiene werkplaatsen waar de namaakproducten gemaakt worden en de uitbuiting van werklieden, vaak kinderen.
