De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) sprak van 34 doden in Duitsland en 1 dode in Zweden. In totaal heeft de WHO 3.255 gevallen van bevestigde of vermoede ziekten opgetekend in 16 landen (Duitsland, Denemarken, Zweden, Oostenrijk, Canada, Frankrijk, de Republiek Tsjechië, Griekenland, Nederland, Luxemburg, Noorwegen, Polen, Spanje, Zwitserland, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten). Op vijf uitzonderingen na is er volgens de WHO in alle gevallen een verband met Duitsland.

De oorsprong van het probleem lijkt nu te liggen bij bepaalde gekiemde granen. Dat is de meest recente conclusie van de Duitse autoriteiten na het analyseren van de inhoud van het afval van een aantal door de ziekte getroffen gezinnen. Het zakje met granen werd gevonden in de vuilnisbak van een gezin waarvan twee leden ziek waren geworden na te zijn besmet door de bacterie, lichtte het Ministerie van Consumptie van Rijnland toe. Het Robert-Koch-Instituut, dat belast is met het toezicht op en de strijd tegen de ziekten, wijst formeel de gekiemde granen aan als de vectoren van de besmetting en baseert zich daarvoor op de epidemiologische gegevens.

Volgens hun analyses lopen mensen die van deze granen gegeten hebben negenmaal meer risico om bloederige diarree en andere tekenen van besmetting door de E.coli enterohemorragische bacterie (ECEH) te vertonen dan mensen die er niet van gegeten hebben.

De gekiemde granen bevatten veel vitaminen en mineralen. Het zijn gekiemde granen van linzen, lucerne, soja enzovoort. Ze zijn populair geworden in restaurants en worden meestal opgediend in salades en op broodjes. Omdat ze in warmte en vochtigheid geteeld worden, zouden de onderzoekers er broeihaarden van ziekteverwekkende bacteriën zoals de ECEH en salmonella in zien.

Door een gebrek aan coördinatie en bereidheid tot samenwerken heeft Duitsland bij de consumenten een vlaag van paniek teweeggebracht door te suggereren dat Spaanse komkommers gevaarlijk zijn voor de gezondheid. Hoewel veel groenten (te) veel pesticiden bevatten en gezondheidsvoorzorgen vereisen (zoals ze wassen in warm water) voordat ze geconsumeerd mogen worden, was het niet nodig om overhaast de komkommerachtigen te beschuldigen. In de ogen van het OIVO gaat het om een ontspoorde communicatiecrisis die maar blijft voortduren...

Wat is er gebeurd?

Terwijl van bij het begin van de epidemie, die in Europa al aan 23 mensen het leven heeft gekost, de Spaanse komkommer boven de Rijn (te) snel met de vinger gewezen werd, gaf de minister van Landbouw van (noord) Neder-Saksen de voorbije week aan dat gekiemde granen en jonge scheuten geteeld door een Duits bedrijf geïdentificeerd werden als de verspreider van de dodelijke bacterie ECEH. Gisteren riep de Duitse minister van Gezondheid op tot voorzichtigheid, waarbij hij toegeeft dat hij de bevestiging van de laboratoriumtests afwacht. Vandaag horen we echter dat deze analyses het bewijs niet hebben kunnen leveren dat de scheuten aan de oorzaak lagen van de epidemie. Conclusie: op dit moment is de oorsprong van het probleem nog niet gekend.

Maar de gevolgen zijn er wel al...

De raad om tomaten, komkommers en rauwe salades te vermijden en nu ook de gekiemde granen en jonge scheuten niet te consumeren, zijn voor de verkoop van die producten niet zonder gevolgen gebleven, en dit in meerdere Europese landen. Door de implosie van het aantal bestellingen, ten gevolge van de onzekerheid, zijn de landbouwbedrijven de dupe geworden. Voor Spanje zouden de verliezen al 200 miljoen euro bedragen; voor Duitsland zou een verlies van 30 miljoen euro per week gelden, terwijl de organisatie van de komkommer- en tomatenproducenten in Frankrijk een verlies van ongeveer 7 miljoen euro in het vooruitzicht stelt.

Gelet op de schade die Spanje al geleden heeft, heeft de Spaanse minister van Landbouw een tussenkomst van Europa gevraagd, die weldra gevolgd werd door andere Europese ministers voor hun respectieve landbouwsector. Vandaag vraagt Spanje een herziening van het mechanisme voor het voedselalarm in de Europese Unie en wacht het land op uitleg van de Duitse overheid over hun beheer van de zaak.

Dit zijn de redenen waarom de Europese Unie een buitengewone vergadering van zijn ministers van landbouw en voedselveiligheid heeft bijeengeroepen, vandaag 7 juni, in Luxemburg, voor een overleg over de dodelijke ECEH-bacterie.
Het Federaal Agentschap voor de Voedselveiligheid (FAVV) heeft verklaard de controles op de kiemgroenten verder te zetten. Daar voegen ze vanaf woensdag 8 juni 2011 ook de controle op verse groenten aan toe. De eerste resultaten worden op het einde van de week verwacht.

De besmetting verspreidt zich

Een eerste geval van besmetting door de ECEH-bacterie werd vastgesteld in Polen bij een 29-jarige Duitse vrouw. Het ziekenhuis verklaarde dat aangezien haar nieren al aangetast waren, een dialyse noodzakelijk was. Twee andere verdachte gevallen werden opgemerkt bij personen die ook in Duitsland hadden verbleven. De resultaten van de tests op deze twee personen zullen in de komende dagen bekend gemaakt worden. Het bilan van de ECEH-epidemie staat volgens de laatste cijfers van het ECDC op dit moment op 23 overlijdens in Europa, waarvan 22 in Duitsland. In totaal werden in lidstaten van de Europese Unie al 1.605 besmettingen met de bacterie geteld, 658 anderen vertonen het hemolytisch uremisch syndroom (HUS).

Wat te doen?

De vergiftigingen die de laatste dagen in Duitsland vastgesteld werden, zijn veroorzaakt door een zeldzame stam. Gevallen van voedselinfecties met de bacterie Escherichia Coli (E. Coli) komen echter nogal frequent voor, al zijn ze – gelukkig – minder dramatisch. Dus stelt zich de vraag wat te doen om ons te beschermen. Hoewel het bereiden van de voedingsstoffen doorgaans volstaat om de ziekteverwekkende bacterie te elimineren, blijft het sterk aan te raden om de groenten die je rauw wilt eten grondig te wassen. Omdat overdracht van mens op mens mogelijk is, dringt een onberispelijke handhygiëne zich op, net zoals de veilige verhandeling en bereiding van de producten.

Hoewel volgens het Federaal Agentschap voor de Voedselveiligheid (FAVV), die de verdachte groenten actief controleert, komkommers, salade en tomaten die in België verkocht worden geen gevaar betekenen, blijven de elementaire hygiënemaatregelen nog steeds van toepassing, temeer aangezien ze helpen om de risico's te vermijden, inclusief de risico's verbonden aan de epidemie van de infectie met de colibacterie.

Zonder te willen vooruitlopen op de uitkomst van de buitengewone vergadering van de ministers van landbouw en voedselveiligheid van de Europese landen, vindt het OIVO het hoe dan ook betreurenswaardig te moeten vaststellen dat zulk een inaccuraat crisisbeheer en zulke desastreuze communicatie met dermate verregaande gevolgen vandaag de dag nog kan voorvallen. Dit beheer heeft een diepe vertrouwenscrisis veroorzaakt, zowel bij de consumenten, die een wantrouwen hebben ontwikkeld ten opzichte van de verdacht gemaakte producten, bij de landbouwers die er niet meer in slagen hun oogst te verkopen en ook bij een land als Rusland dat beslist heeft zijn grenzen unilateraal te sluiten voor een bepaalde categorie producten. Het straft op die manier alle Europese landen.