Laat ons beginnen met het goede nieuws. Het waspoederkartel is niet meer en twee van de drie kartelpartners mogen een fikse boete in hun bus verwachten. Het kartel ontstond volgens de Commissie toen de drie voornoemde bedrijven een gezamenlijk initiatief namen om de milieuprestaties van hun wasmiddelen te verbeteren. Toen onderling werd afgesproken om hun verpakkingen aan te passen, werd alras ook beslist om hun prijzen niet te verlagen.
Het waspoederkartel liep in België, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Italië, Portugal, Spanje en Nederland en hield een goede drie jaar stand. Tot het Duitse Henkel het kartel aan de galg praatte.

Strafvermindering

Laat dit echter geen reden zijn om Henkel te bewieroken. Het deed dit enkel om zo gebruik te kunnen maken van de clementieregeling van de Europese Unie. Deze stelt ‘klokkenluiders' vrij van boetes. Door eerst drie jaar lang geld op te strijken via het kartel en nu haar twee grootste concurrenten met reuzenboetes op te zadelen slaat het in feite twee vliegen in één klap. Ook P&G en Unilever gedroegen zich als voorbeeldige leerlingen. Door actief mee te werken aan het onderzoek werd hun procedure ‘geschikt', waardoor zij op 10% boetevermindering konden rekenen.
Zowel de clementieregeling als de schikkingsprocedure blijken effectieve werktuigen te zijn. Het ligt voor de hand dat het bijzonder moeilijk is om geheime kartels op te sporen. Door boete-immuniteit te verlenen of een vermindering van de geldboete die hun normalerwijze zou zijn opgelegd (clementie), kan de Commissie kartelpartners ertoe bewegen om uit de biecht te klappen. Ook de – relatief nieuwe – schikkingsprocedure werpt zijn vruchten af. In ruil voor erkenning van aansprakelijkheid, het afzien van het recht op een hoorzitting en volledige inzage in het dossier wordt er 10% boetvermindering verleend. Het spreekt vanzelf dat zowel de Commissie als de overtreder gebaat zijn bij een snelle afhandeling van de procedure, en dan is de schikkingsprocedure uiterst geschikt. Zo is dit al de derde kartelzaak dit jaar waarin wordt geschikt.

En de consument?

Vicevoorzitter van de Commissie Joaquín Almunia, die tevens belast is met het mededingingsbeleid, stelt dat de ondernemingen zich echter geen illusies moeten maken: "De Commissie gaat onvermoeibaar door met haar strijd tegen kartels die consumenten meer doen betalen dan wanneer ondernemingen eerlijk en op eigen kracht zouden concurreren". Het is nu net daar dat het schoentje wringt. Want hoewel het ontegensprekelijk een goede zaak is dat dergelijke kartels een halt worden toegeroepen, is het toch de consument die in de kou blijft staan. Het is de consument die rechtstreeks benadeeld werd door de prijsafspraken van deze ondernemingen, maar een deel van de monsterboete zal die consument nooit opstrijken.

De Commissie benadrukt dat consumenten die schade hebben geleden, de zaak voor de nationale rechter kunnen brengen en schadevergoeding kunnen eisen. Zowel op grond van gevestigde EU-rechtspraak als op basis van Verordening 1/2003/EG kan een besluit van de Commissie voor de nationale rechter als bindend bewijsmateriaal worden gebruikt. Het is niet omdat de ondernemingen al een boete opgelegd kregen door de Commissie, dat de consument geen schadevergoeding meer zou kunnen eisen.

Samen sterk?

De schade waarvan sprake wordt gecatalogeerd als ‘strooischade'. Strooischade verspreidt zich, door toedoen van één en dezelfde gebeurtenis, in casu de prijsafspraak, over een grote groep consumenten. Die schade heeft voor elk van deze consumenten slechts een heel geringe omvang. Het ligt voor de hand dat niet veel mensen zich geroepen voelen om voor dergelijk bedrag een procedure in te spannen tegen een multinational, hoewel de totale schadesom heel erg hoog kan liggen.
De huidige Belgische wetgeving biedt niet de mogelijkheid aan de consumenten om schadeloos gesteld te worden. Daarom dringt het OIVO er bij de Belgische wetgever op aan om snel een collectieve actie in het Belgisch recht in te voeren. Zulk een actie zou consumenten die in dezelfde situatie verkeren, met gelijkaardige belangen en problemen, in staat stellen om zich te verenigen in één groep en een vordering namens deze groep voor de rechter te brengen.
De voordelen van een groepsvordering zijn talrijk. Zo verminderen de procedurekosten voor zowel eiser als verweerder, wordt de toegang tot het recht vergemakkelijkt en verkrijgen beide partijen meer rechtszekerheid daar alle geschillen in één keer geregeld zouden kunnen worden. Dit op zijn beurt leidt dan weer tot een uniformiseren van de gerechtelijke uitspraken. Ten slotte heeft de groepsvordering een afschrikkend effect en werkt ze tegelijk concurrentiebevorderend.

De tijd dringt!

Hoewel er – zowel op Europees als op nationaal vlak – iets beweegt, trekt het OIVO nog eens aan de bel om iedereen bij de les te houden. Want, in tegenstelling tot 13 van onze mede-lidstaten in Europa, bestaat er in België nog steeds geen groepsvordering. En dat wordt ook vandaag weer pijnlijk duidelijk...