Merk op dat in een aantal van deze landen, zoals China, Thailand en India, de fundamentele arbeidersrechten wel degelijk bestaan. De Schone Kleren-campagne ijvert ervoor dat de rechten van de arbeiders ook daar worden gerespecteerd. De campagne viseert in het bijzonder de textielindustrie, de distributeurs en de merken en probeert de actoren van de bevoorradingsketen te responsabiliseren op het gebied van de arbeidsvoorwaarden.

Ondertussen is de campagne zo bekend dat er ook internationaal acties gevoerd worden, die de levenskwaliteit verbeteren van duizenden arbeiders die in hun fabriek voor hun rechten strijden. Door een tien jaar lange strijd is de Schone Klerencampagne erin geslaagd om de aandacht van de consumenten voor sociale en ethische aspecten aan te scherpen, en dit in 13 landen. Vandaag groepeert de campagne vakbonden, NGO's, jongerenorganisaties en verbruikersorganisaties, zoals het OIVO. Via haar leden of het internationaal secretariaat van de campagne in Amsterdam, staat de Schone Klerencampagne in constante verbinding met een netwerk van partners, onder andere in de grote productielanden. Samen voeren zij acties waarbij de arbeiders gemobiliseerd worden en druk van de consumenten en burgers op de bedrijven en de overheidsinstanties aangewakkerd wordt.

De actie Meilleur Marché, die in Franstalig België door de Campagne Vêtements Propres (het Franstalig equivalent van Schone Kleren) gecoördineerd werd, ging van start in februari 2009 en spitst zich toe op het bewerkstelligen van een leefbaar minimumloon voor de betrokken werknemers alsook op een uitbreiding van het gebruik van het systeem Alliance Asia Floor Wage (een rekenmethode voor het berekenen van een menswaardig loon dat in alle landen bruikbaar is). Meilleur Marché wordt in grote mate gedragen door vijftien organisaties, waaronder het OIVO, die de impact van het koopgedrag van de grootdistributie en van de discounters op de werkomstandigheden in hun kledingbevoorradingsketens aanklagen.

Meilleur Marché viseert 5 bedrijven in België: Aldi, Carrefour, Cora, Lidl en Trafic. Gelijkaardige campagnes worden gevoerd in Duitsland, Spanje, Frankrijk en Nederlandstalig België. Hieronder vindt u een beknopt verslag van enkele resultaten.

Verslag van de resultaten

Carrefour is de vierde grootste kledingverkoper van Europa. De helft van de winkelende Duitsers koopt kleding bij discounters als Aldi en Lidl. In vergelijking met de kledingketens hebben de distributiegiganten veel meer macht. Het meest zorgwekkende is dat de distributiegiganten er niet in slagen om de vereisten van hun businessmodel – lage prijzen, snelle omzet en grote onzekerheid – te combineren met die van goede arbeidsomstandigheden.
Het rapport 'En maar incasseren' van de actie Schone Kleren is gebaseerd op een onderzoek bij 440 werknemers uit 30 fabrieken in Thailand, Bangladesh, India, en Sri Lanka, dat in 2008 werd uitgevoerd. Deze fabrieken produceren kleding voor vijf van de tien grootste distributeurs ter wereld: Carrefour, Aldi, Lidl, Walmart en Tesco. Zowel werknemers als aankopers en bedrijfsdirecties werden geïnterviewd.

Gigantische schaalgrootte

De omzet van de distributiegiganten is veel groter dan die van de twee grootste kledingspecialisten (Tabel 1). Per jaar is hun omzet groter dan die van veel landen waar ze actief zijn of inkopen (Tabel 2).
Naarmate de verkoopactiviteiten van de giganten groeien, worden ook de bevoorradingsketens waar ze producten aankopen groter. De uitgebreide inkoopactiviteiten van de giganten tonen duidelijk aan hoe diep hun wortels reiken.
Schaalgrootte brengt schaalvoordelen met zich mee, die de distributeurs helpen de kosten te drukken. In 1999, bijvoorbeeld, kostte een gewone jeans in de Britse supermarkt Asda zowat €23. Drie jaar later, na de overname door de Amerikaanse gigant Wal-Mart, was de kostprijs meer dan gehalveerd, tot €9. Tegenwoordig kosten deze jeans amper €4.

Tabel 1: Omzet en winst van de distributiegiganten in vergelijking met die van de voornaamste kledingdistributeurs

Tabel 2: Omzet van de distributiegiganten in vergelijking met het BNP van enkele exporterende landen

Verantwoordelijkheid

De grootte en reikwijdte van de distributiegiganten brengt een even zo grote verantwoordelijkheid met zich mee. De vijf giganten uit het rapport hebben zich aangesloten bij initiatieven die beweren dat ze de deelnemende bedrijven willen helpen om de arbeidsrechten in hun bevoorradingsketens te beschermen. In de praktijk blijkt het echter gemakkelijk onder deze controles uit te komen – vaak met het stilzwijgend akkoord van het lokale personeel van de giganten. Het bittere resultaat is dat de verbetering van de arbeidsvoorwaarden erg beperkt blijft.

Tegenstrijdigheid

De distributiegiganten hanteren aankoopmethodes die van de leveranciers de hoogste flexibiliteit en de laagste prijzen vragen. Tezelfdertijd beweren ze dat hun gedragscodes zorgen voor goede arbeidsomstandigheden voor de werknemers. In realiteit bestaat er echter vaak een tegenstrijdigheid tussen die twee aspecten: de aankoopmethoden beogen enkel winst en zorgen zo voor een schadelijke druk op de arbeid(st)ers.

• Ten eerste wordt een selectieve druk uitgeoefend op de leveranciers waarop ze een beroep doen. Door de lage prijzen en andere slechte aankooppraktijken krijgen fabrieken die wanhopig zijn of minder scrupuleus zijn dan andere de voorkeur. Het zijn deze leveranciers die de neiging hebben hun werknemers slechter te behandelen.
• Ten tweede kunnen producenten proberen te ontsnappen aan de druk die ontstaat door de tegengestelde eisen van goede arbeidsomstandigheden en vluggere, goedkope productie, door bedrog te plegen tijdens de controle op de toepassing van de gedragscode. Het onderzoek van Propere Kleren bracht vervalsingen van werkkaarten en loonbriefjes aan het licht, alsook arbeiders die gedwongen werden te liegen tegen inspecteurs, en veel andere dergelijke trucs. Welke waarde men op de hoofdkantoren van de giganten en in hun publieke verklaringen aan sociale inspecties ook moge hechten, de bewijzen tonen aan dat bij het personeel op het terrein een onverschillige houding leeft ten opzichte van de kloof die bestaat tussen de werkelijke omstandigheden in de fabrieken en diegene die in de inspecties gerapporteerd worden.
• Ten derde en ten laatste worden de tijds- en kostendruk direct op de arbeid(st)ers afgewenteld in de vorm van onzekere en slecht betaalde tewerkstelling. In feite subsidiëren de kledingarbeid(st)ers de lage prijzen in de rekken van de supermarkten. De subsidies worden verleend in de vorm van twee wijdverbreide kostenbesparende maatregelen: het toenemend gebruik van uitzendarbeid en systematisch, onbetaald, verplicht overwerk.
• De onzekerheid ingebouwd in de bevoorradingssystemen, en vooral de omgekeerde biedingen via internet, betekenen dat de leveranciers voor elke bestelling met elkaar moeten concurreren: er is geen zekerheid dat ze werk zullen hebben, zodat het moeilijk is om te plannen buiten de hoogseizoenen. Met dit systeem moeten leveranciers uit verschillende landen voor elke bestelling direct met elkaar concurreren, zodat de prijzen onvermijdelijk gedrukt worden. Die lagere prijzen worden op de arbeid(st)ers afgerekend in de vorm van lagere lonen, verplicht onbetaald overwerk en een groter beroep op goedkope uitzendarbeid.
• Verder zijn de giganten wegens hun schaalgrootte en prijsbrekeraanpak in de mondiale koers naar slechte arbeidsomstandigheden voortrekkers en geen volgers. Om competitief te blijven zijn ook de andere kleinhandelaars verplicht hun prijzen te verlagen en zich agressiever op te stellen tegenover hun leveranciers. Die laatste zijn verplicht de lagere prijzen te aanvaarden als ze willen overleven.