I. Reglementatie

1) Kweek

Veel consumenten willen hun huisdier bij een betrouwbare kweker kopen, die het dier goed verzorgd zal hebben. Om ze die garantie te kunnen bieden, organiseert een wet de bescherming en het welzijn van de dieren.(1) Met (en dankzij) meerdere wijzigingen biedt die wet onder andere een kader voor de verkoop van dieren met het oog op hun bescherming. Er zijn verschillende koninklijke besluiten verschenen die de regels verder uitgediept hebben.
 
Neem bijvoorbeeld de erkenningsvoorwaarden van de dierkwekerijen en –winkels en de verkoopvoorwaarden voor die dieren : die zijn vastgelegd in een koninklijk besluit.(2) De hygiëne, de ruimte en de zorgen die aan de dieren verstrekt worden, zijn enkele van de elementen waarop de erkenningvoorwaarden betrekking hebben. Daarenboven verbiedt diezelfde tekst het te koop aanbieden van dieren die duidelijke symptomen van ziekte vertonen of die onwettig ingevoerd werden.(3)
De consument kan de lijst van alle erkende kwekerijen en handelszaken op de website van de FOD volksgezondheid, veiligheid van de voedselketen en leefmilieu.(4)

2) Richtlijnen voor de koper en garantie

Het koninklijk besluit voert onder andere nog 2 andere verplichtingen in:
 
a. Algemene verkoopvoorwaarden(5)

De kweker of verantwoordelijke van de dierwinkel moet aan de niet professionele koper de nodige richtlijnen geven over de voeding, de huisvesting en de verzorging van het dier. Op vraag van de koper moet de verkoper hem een gedateerd bewijs van de transactie geven, waarop vermeld staan: de namen van de verkoper en de koper, de soort en het aantal verkochte dieren.
Dat geldt voor alle dieren en zorgt ervoor dat de koper niet totaal blind en onwetend zijn nieuwe functies als diereigenaar opneemt...
 
b. Garantie.

Het koninklijk besluit voorziet dat de kweker of dierwinkel bij de verkoop van een hond of een kat een garantie biedt aangaande de gezondheid van het dier.(6) Die garantie geeft aan de koper het recht om te kiezen tussen de terugbetaling van de koopprijs, de vervanging van het dier of een gedeeltelijke terugbetaling van de prijs volgens de voorwaarden die op het certificaat staan. Bovendien is het van belang op te merken dat deze mogelijkheid toegepast wordt "zonder afbreuk te doen aan de rechten die de koper zou kunnen laten gelden overeenkomstig de geldende wettelijke verhaalmogelijkheden en onder andere de artikels 1641 en volgende van het Burgerlijk Wetboek". Die zinsnede stelt dus duidelijk dat de wettelijke garantie op consumptiegoederen in elk geval ook van toepassing is.
Voor ongeacht welk dier geldt daardoor dat er, als het bij een professionele kweker of handelaar gekocht werd, een garantie van conformiteit aan de consument geboden wordt. Dankzij die garantie kan de consument voor elke conformiteitfout die binnen de twee jaar vastgesteld wordt, in eerste instantie van de verkoper eisen dat hij het dier vervangt of "herstelt” (of misschien beter “verzorgt" aangezien het om een levend wezen gaat…), zonder kosten voor de koper. Als laatstgenoemde daar geen recht op heeft of als dat niet mogelijk is binnen een redelijke termijn of zonder groot ongemak voor de koper, zal hij van de verkoper een prijsvermindering kunnen eisen, of zelfs de annulering van de verkoop, tenzij het om een klein foutje gaat.

3) Identificatie en registratie van honden

In toepassing van de wetgeving(7)  moeten honden geïdentificeerd en geregistreerd worden voordat ze 4 maanden oud zijn (en in principe in elk geval vóór de eventuele verkoop van het dier). De identificatie gebeurt door middel van een tatoeage of een microchip en de methode staat nauwkeurig beschreven in de wetgeving.(8) Het baasje zal verschillende documenten ontvangen die de identificatie bevestigen: het identificatiecertificaat en een paspoort voor het dier.
Dankzij die registratie kan een centraal register aangelegd worden, dat beheerd wordt door de vzw Belgische Vereniging voor de Identificatie en Registratie van Honden (BVIRH) en dat de gegevens bevat aan de hand waarvan de dieren geïdentificeerd kunnen worden en de naam en het adres van hun verantwoordelijke teruggevonden kan worden. Als de hond verkocht wordt, als het adres wijzigt of als het dier overlijdt, moet dat met de gepaste documenten aan de vzw meegedeeld worden.
Meer details staan te lezen op de website van de BVIRH, via dewelke het bovendien ook mogelijk is om op basis van het chipnummer of de tatoeage online de eigenaar van een hond op te sporen.

4) Sterilisatie, identificatie en registratie van katten – meerjarenplan katten 2011-2016 van de FOD volksgezondheid, veiligheid van de voedselketen en leefmilieu

In 2008 vestigde het OIVO al de aandacht op het probleem van de overvloed aan katten en riep het op tot actie vanuit de overheid.(9) Rekening houdend met de ontegensprekelijke hinder die deze almaar groeiende populatie veroorzaakt (denk maar aan opengescheurde vuilniszakken, de biodiversiteit die bedreigd wordt, …) en met de gevolgen op het vlak van de volksgezondheid (risico voor snelle verspreiding van bepaalde ziekten), heeft de cel “dierenwelzijn” van de FOD volksgezondheid, veiligheid van de voedselketen en leefmilieu een ontwerp van meerjarenplan in 6 fasen (2011-2016) uitgewerkt.
De sterilisatie van de katten zal zich in eerste instantie toespitsen op de asielen en daarna op de kwekers. De asielen zijn een vanzelfsprekende prioriteit aangezien die instellingen zeer veel zwerfkatten en verlaten katten opvangen. Later, vanaf 2014, zullen de katten die kwekers verkopen, gesteriliseerd, geïdentificeerd en geregistreerd moeten worden voordat ze aan een particulier verkocht (mogen) worden.
Momenteel is dat plan nog in de ontwerpfase en kan al wie zich voor het probleem interesseert nog zijn mening kenbaar maken aan de overheid).

II. Vastgestelde problemen

1) De garantie voor een hond die van een kweker gekocht wordt

De consument die een conformiteitprobleem vaststelt bij de pup die hij van een kweker gekocht heeft, moet niet aarzelen om te eisen dat die de wettelijke garantieplicht respecteert.
Voor een probleem aan de bek, dat al bestond op het ogenblik van de verkoop, moet de verkoper instemmen met ofwel de verwisseling, ofwel – meer algemeen waar het dieren betreft – met een ingreep door een dierenarts zonder kosten voor de koper.
En wat met de stamboom die de koper nooit ontvangen heeft? Wij zijn van mening dat dit probleem ook onder de wettelijke garantie voor consumptiegoederen valt, zeker als de koper aan de verkoper heeft laten weten dat hij een stamboom eist. Krijgt hij die niet, dan moet hij de verkoper in gebreke stellen om hem alsnog te bezorgen en indien nodig de Koninklijke Maatschappij St-Hubertus inschakelen.

2) De kleine advertenties die dierenadoptie voorstellen

Er zijn veel websites (vaak in de kleine advertenties) die gezelschapsdieren (heel vaak honden) weggeven. De reden die wordt aangehaald, is dat het “baasje” geregeld op reis moet gaan en dus niet meer voor het dier kan zorgen. Dat baasje beweert doorgaans dat hij/zij een hoge of heel ernstige functie heeft (bijv. VN-medewerker) en woont meestal in Afrika. Hij zal heel opgetogen reageren op het nieuws dat hij een geïnteresseerde gevonden heeft die zijn dier zal verwennen en de nodige zorg en aandacht zal kunnen schenken.
In werkelijkheid wil de persoon die deze verkoop voorstelt alleen maar het vertrouwen van de potentiële koper winnen. Het dier wordt dan wel “weggegeven”, maar het baasje zal toch vragen om bepaalde kosten te betalen voor het laten overbrengen van het dier en zal ook eisen dat de betaling via een – jammerlijk onbeveiligd – systeem zoals Western Union gebeurt. Later zullen er nog andere kosten bijkomen: douane, dierenarts, … Uiteindelijk zal de consument het dier nooit krijgen en de betaalde sommen zal hij ook niet kunnen recupereren.
Het OIVO raadt consumenten sterk af om op zulke advertenties, die nochtans zeer interessant lijken (omdat de aangeboden dieren over het algemeen tot dure rassen behoren en toch weggegeven in plaats van verkocht worden…), in te gaan. De consument riskeert immers in de val te lopen en veel geld te verliezen.
Een dier adopteren/kopen moet bij voorkeur gebeuren na contact met de verkoper en het gaan bekijken van het dier. Bovendien zullen zulke “pakketten” aan de grens gecontroleerd worden (o.a. in verband met het vaccinatiecertificaat), wat tal van obstakels kan veroorzaken voor een dier waarvan de gezondheid, laten we dat niet vergeten, vóór de aankoop niet onderzocht werd.
Daarenboven wordt er vanuit Afrika (Ivoorkust, Benin, Kameroen, …) veel consumentenbedrog – en niet alleen met dieren – gepleegd: de werkwijze is immers zeer gelijkend op die voor het bedrog met de erfenis en die met de tweedehandse auto’s, die ook frequent opduiken.
De consument moet zonder aarzelen klacht neerleggen bij de politie op de website http://www.ecops.be en de betrokken verkoopsite inlichten om te vermijden dat andere consumenten ook in die val trappen.

3) De kosten van het pension

Het is natuurlijk beter om, in plaats van gezelschapsdieren ergens te dumpen tijdens de vakantie, ze naar een dierenpension te brengen die ze zal verzorgen voor de duur van uw afwezigheid. Er kunnen zich echter problemen voordoen, met name in verband met de uitvoering van het dienstencontract.
Het is al voorgevallen dat een eigenaar een extra nacht verblijf aangerekend werd wanneer hij zijn hond en de factuur kwam ophalen. De pensioneigenaar eiste daarenboven een betaling in contant geld, zo niet gaf hij de hond niet terug.
Het is natuurlijk misbruik wanneer er naar de eigenaars toe mee gedreigd wordt hun dier niet terug te geven, maar betaling in speciën mag geëist worden. De prijzen moeten wel duidelijk, overeenkomstig met de wet, opgehangen zijn. Een extra nacht aanrekenen komt neer op een prijsverhoging waarover de consument op een geldige manier geïnformeerd moet worden.
Merk op dat het koninklijk besluit van 27 april 2007, dat echt de kern van de wetgeving over dieren is, 2 artikels wijdt aan de dierenpensions. Het bevat bijvoorbeeld een lijst van de vermeldingen die in het contract moeten staan dat bij de aankomst van het dier in het pension afgesloten wordt. Bij die verplichte vermeldingen viel ons oog speciaal op de duur van het verblijf en op de verbintenis van de pensionhouder om bijzondere aandacht aan het dier te besteden aangezien het zich niet in zijn vertrouwde omgeving bevindt.

III. Nieuwe gezelschapsdieren

De nieuwe gezelschapsdieren, dat zijn bijvoorbeeld de slangen, vogelspinnen of hagedissen die sommige consumenten thuis als huisdier houden. Hun aantal wordt op meerdere honderdduizenden geschat in België (volgens de Waalse minister van Leefmilieu, Philippe Henry, zouden er 100.000 à 250.000 zijn in Wallonië alleen al) en ze vormen een echt probleem. Ze hebben immers soms heel specifieke noden, wat moeilijkheden kan meebrengen voor hun huisvesting wanneer ze in gevangenschap gehouden worden; ze zijn soms gevaarlijk/agressief of ze kunnen een bijzonder gevaar voor de mens vormen; en ze kunnen een bedreiging zijn voor het milieu als ze in de vrije natuur terechtkomen.

De genoemde criteria staan centraal in een koninklijk besluit van 16 juli 2009, dat de lijst vastlegt van de zoogdieren die niet voor kweekdoeleinden gehouden worden en gehouden mogen worden. Zo vinden we in de bijlage aan dit heel recente koninklijk besluit een positieve lijst van 42 dieren die gehouden mogen worden. Die lijst is geen gesloten lijst, wat betekent dat al wie voor een dier interesse heeft, een dossier kan indienen bij de bevoegde minister met de vraag om de betrokken soort aan de lijst toe te voegen (er zit een formulier in de bijlage aan het koninklijk besluit). De aanvrager zal dan moeten bewijzen dat de soort gehouden kan worden door iedereen, ook mensen zonder enige specifieke voorafgaande kennis, zonder dat dit een risico veroorzaakt voor het welzijn van de dieren.

Voor de particulieren die als huisdier een zoogdier wensen te houden van een soort die niet op de lijst staat, geldt dat ze aangetekend een dossier moeten indienen bij de bevoegde minister met daarin de vraag om een vergunning/erkenning. In dat dossier zullen ze het bewijs moeten leveren dat ze de zeden en fysiologische behoeften van deze soort goed kennen en zullen ze een beschrijving moeten geven van de huisvesting en de zorg die ze aan het dier kunnen geven. Binnen de zes maanden zal er een beslissing genomen worden, die in principe voor onbeperkte duur geldig blijft. Ze zal de particulier opdragen om elk jaar verslag uit te brengen over hoeveel dieren van de betrokken soort hij bezit en over de mogelijke veranderingen aan hun huisvesting of hun verzorging.

Wie goed oplet, zal opgemerkt hebben dat dit koninklijk besluit van 16/07/2009 enkel de zoogdieren betreft en niet de reptielen, maar ook daarvan is een lijst in opmaak.

Wat meer algemeen de met uitsterven bedreigde wilde dier- en plantensoorten betreft, wordt de verhandeling ervan gereglementeerd door de Conventie van Washington (ook met haar Engels acroniem benoemd: CITES), die op vandaag 175 partijen bindt en in 2010 haar 35ste verjaardag gevierd heeft. Op basis van de doelstellingen, principes en beschikkingen van die conventie, werd het Europese Reglement 338/97 goedgekeurd (en meermaals gewijzigd, laatst nog in 2009). In 4 bijlagen stelt het een lijst van bedreigde soorten samen waar het beschermpeil en de aard van de toepasbare handelsmaatregelen afhankelijk zijn. Over het algemeen zullen vergunningen verkregen moeten worden.

Vele soorten zijn illegaal bij de particulieren thuis te vinden, die ze misschien op een dag in de vrije natuur zullen loslaten omdat ze niet weten hoe ze verzorgd moeten worden of er niet langer willen voor zorgen. Het OIVO onderstreept echter dat bepaalde dieren niet goed aarden in gevangenschap. Mensen moeten dus tweemaal nadenken voordat ze een onbekende (ongeschikte) diersoort in huis halen, uit respect voor het welzijn van het dier…

Het specifieke probleem met parkieten

Bij de minder klassieke dieren die we in ons land aantreffen, zijn er een aantal nog altijd wild. Dat is onder andere het geval voor de halsbandparkiet met zijn levendige kleuren (overwegend groen): op vandaag worden er meer dan 8.000 geteld in de omgeving rond Brussel! Deze soort, die uit Afrika of Azië afkomstig is, werd in 1974 door het Melipark, dat toen nog in Laken gevestigd was, in de vrije natuur losgelaten en is zich sindsdien almaar blijven vermenigvuldigen. In Brussel verzamelen ze zich ’s avonds op “slaapplaatsen” waarvan de 2 belangrijkste zich situeren in de buurt van de NAVO in Evere en in het Elizabethpark in Koekelberg.
Hoewel enige negatieve impact op de inheemse avifauna op vandaag nog niet bewezen kon worden, vrezen deskundigen dat de halsbandparkiet een gevaar kan gaan vormen voor de lokale in holen levende vogelsoorten (de parkiet nestelt immers ook in holen en vermenigvuldigt zich snel) en voor de vleermuizen, die al van toegenomen kwetsbaarheid te lijden zouden hebben.(10) Daarnaast moeten andere soorten van hinder – zoals lawaai, vogelpoep en schade aan het platteland rond Brussel – niet meer bewezen worden.

Het specifieke probleem met schildpadden

Iedereen heeft wel al eens berichtgeving gehoord over douanebeambten die op een luchthaven in ons land beslag legden op een koffer met schildpadden. Dat is zeker een verrassende vangst, maar nog belangrijker dan dat stelt zich de vraag hoe die dieren ons land binnenkomen: in onaangepaste omstandigheden en bovendien soms volkomen onwettig, aangezien hun naam op de lijsten van met uitsterven bedreigde diersoorten staat.

Om die reden wordt hun verhandeling vaak verboden of wordt toch minstens een certificaat geëist. Het OIVO beveelt de consument die een schildpad wil kopen, aan om de oorsprong van het dier goed na te gaan want ook al zijn niet alle schildpaddensoorten met uitsterven bedreigd, kan de overheid bij twijfel altijd een bewijs van de oorsprong (bijv. factuur) vragen. De consument moet niet aarzelen om de FOD volksgezondheid, veiligheid van de voedselketen en leefmilieu te raadplegen).

En bovendien, moet het nog gezegd, behoort de schildpad tot de soorten die echt in hun natuurlijke omgeving thuishoren. Wie zulk een dier wil kopen, mag niet vergeten dat er bijzonder onderhoud vereist is en dat het dier zeker nog sterk zal groeien, waardoor het meer plaats en voedsel nodig zal hebben. De situatie die we op vandaag in de vijvers van Elsene zien, waar talloze schildpadden rondzwemmen die daar op een laffe manier door particulieren gedumpt werden, mag zich zeker niet meer herhalen.

(1) Wet van 14 augustus 1986 betreffende de bescherming en het welzijn der dieren.
(2) Koninklijk besluit van 27 april 2007, dat gewijzigd werd in 2009.
(3) Artikel 27 van het koninklijk besluit van 27 april 2007.
(4) http://www.health.belgium.be/eportal/AnimalsandPlants/keepingandbreedinganimals/breedinganimals/pets/index.htm?fodnlang=nl
(5) Artikel 29 van het koninklijk besluit van 27 april 2007.
(6) Artikel 30 van het koninklijk besluit van 27 april 2007.
(7) Koninklijk besluit van 28 mei 2004 betreffende de identificatie en registratie van honden.
(8) Koninklijk besluit van 28 mei 2004 betreffende de identificatie en registratie van honden, artikels 4-16.
(9) Overpopulatie katten verdient een oplossing
(10) Zie hierover de Synthese van de staat van het leefmilieu 2007-2008, opgesteld door Leefmilieu Brussel.